Wel een baby en toch niet blij

In de landelijke gespreksgroep 'Partners-van' komt het nogal eens voor dat een mannelijke deelnemer zijn verhaal begint met de woorden: 'Mijn vrouw werd na de geboorte van ons eerste (soms: tweede, derde) kind zwaar psychotisch. Ze wilde de baby niet eens hebben. Ze kreeg wanen en werd helemaal gestoord'.

Dan volgt er een lang verhaal over een vrouw met wat medici zouden noemen: een postpartum psychose met een chronisch beloop, ook wel kraambedpsychose genoemd (post=na, partus=bevalling). Er volgt een leven van vele opnames in een kliniek, medicijnen die wel of niet aanslaan en een langzaam verdwijnend volwaardig partnerschap.

Het is een onderwerp dat nog wel enigszins te vinden is in de medische vakliteratuur, maar zelden in de vorm van een roman. Een debutante op romangebied heeft een poging gewaagd.

De gelukkig huisvrouw is een roman waarin de journaliste Heleen van Royen realistisch universele thema's van het leven beschrijft. Geboorte en dood, zwangerschap, bevalling en moederschap worden bekeken door de ogen van een vrouw: de hoofdpersoon Lea die in de ban is van een postpartum psychose. Uit de dankbetuigingen achter in het boek valt op te maken dat het verhaal geen pure fictie is. Van Royen heeft zowel uit haar eigen realiteit geput als uit die van anderen. Dat is geen bezwaar als je goed kunt luisteren en kunt weergeven wat je gehoord hebt. De schrijfster kan beide. Bij het lezen van de beschrijving van de zware bevalling kreeg ik het zelf weer benauwd door alle herinneringen aan mijn eigen ervaringen op dit gebied. Het was voor mij de eerste keer dat ik zo'n bevalling door de ogen en de emoties van een ander waarnam. Voor mij adembenemend. Vanaf de eerste wee tot en met het aanbrengen van de laatste hechting was geen letter gefantaseerd!

Naast de indringend beschreven zware bevalling van 'de gelukkige huisvrouw' Lea, gaat het verhaal in hoofdzaak over haar beleving van haar psychose. Alles staat erin: vanaf het prille begin tot en met de fase van de volle 'bloei' van paranoia en hallucinaties, de opname in een inrichting, het verblijf in de isoleer en de verdere psychiatrische begeleiding in en buiten de kliniek. De reacties daarop van haar omgeving, haar man Harry, de huisarts en verdere hulpverleners worden slechts hier en daar summier aangeduid.

De taferelen zijn met een vlijmscherpe pen getekend, vol ironie en met een flinke portie cynisme. Hier en daar zelfs bijna dodelijk. Overdaad schaadt. Hier ook. Te veel ironie noodt mij niet meer tot grinniken maar tot een verveeld wegleggen van het boek.

De 'nazorg' komt heel stereotiep uit de verf: die komt van een mooie psychiater op wie de vrouwelijke cliëntèle en bloc verliefd is, de hoofdpersoon Lea incluis. Hij zoekt de oorzaak van de psychose in het feit dat Lea de dood van haar vader niet verwerkt zou hebben. Het kan weer niet missen: de oorzaak van de psychose moet gezocht worden in de ouder-kindrelatie. Ook deze psychiater heeft kennelijk nog nooit van extreme hormonale schommelingen en de mogelijke gevolgen daarvan gehoord. Op dit punt aangekomen begint het boek voor mij aan kracht te verliezen. Het verhaal wordt afgeraffeld in een reeks van algemeen gangbare voorvalletjes. Klein voorbeeldje: de psychiater is natuurlijk net op vakantie als Lea hem nodig heeft.

Ook de titel 'De gelukkige huisvrouw' is vermoedelijk ironisch bedoeld. De schrijfster laat het Lea in het begin van het boek nog zeggen: "Ik ben een gelukkige huisvrouw. Ik heb alles wat mijn hartje begeert. Ik hoef daarvoor geen dag te werken. Want werken dat doet mijn man". Maar de rest van het boek is een doffe ellende van een afgedwongen zwangerschap tot een poging tot zelfdoding aan toe. De flaptekst maakt het op dit punt helemaal bont: 'De lezer laat zich welwillend meevoeren in Lea's waanzinnige wereld - de wereld van een gelukkige huisvrouw...!' 'Gelukkig in een waanzinnige wereld?' De combinatie 'waanzinnig gelukkig' zou meer tot mijn verbeelding hebben gesproken.

Het boek is goed geschreven en heb je in een paar uur uit. Het biedt voor het grote publiek een goed beeld van de chaotische denkpatronen van iemand in de diverse stadia van een postpartum psychose. Daar waar Van Royen goed geluisterd heeft naar de ervaringen van zichzelf en van anderen is het boek geslaagd. Waar ze haar fantasie de vrije loop heeft gelaten is het een parmantig niemendalletje uit de Amsterdamse grachtengordel.

Liesbeth Gerris

De gelukkige huisvrouw, (Heleen van Royen), Uitg. Vassallucci. Prijs € 17,50. ISBN 90-5000-144-0 of als Rainbow Pocketboek: prijs € 8,=. ISBN 90-417-0347-0

http://www.degelukkigehuisvrouw.nl/

De stichting Selene die zich bezighield met psychosen rond de bevalling is inmiddels opgeheven. Wel bestaat er nog een lotgenotensite hebben voor vrouwen die een kraambedpsychose -ook wel post partum psychose (PPP) genoemd- hebben meegemaakt: www.geocities.com/pppsychose.