Double trouble is meer dan middelen en symptomen...

Hoop, begrip en sympathie, een persoonsgerichte benadering tegenover alcohol, cannabis en grenzen stellen. Dat die begrippen prima samen kunnen gaan, blijkt bij het lezen van Dubbeldiagnose; als verslaving en psychische problemen samengaan. Het boek rolde bijna gelijktijdig van de persen met een andere uitgave over double trouble: Dubbel & Dwars; samenwerking in zorg voor dubbele diagnose cliënten. Maar waar dat boek vooral is bedoeld voor hulpverleners, richt deze uitgave zich tot het bredere publiek van patiënt, familie en hulpverlener. Het blijkt een geslaagde poging van eindredacteur en psychiater-psychotherapeut Geert Dom om een kenniskloof te overbruggen.

Voor een goed boek over double trouble red je het niet om alleen te rade te gaan bij je eigen vakgebied. Geert Dom verzamelde daarom een zestal collega-deskundigen om zich heen die de problematiek vanuit allerlei disciplines belichtten. Zelf is Dom verantwoordelijk voor de verslavingssector van PC Antwerpen én medisch directeur van een afkickcentrum aldaar. Dom verdeelde het boek in drieën. Na een beschrijving van de drugs als maatschappelijk probleem, gaat het tweede deel in op de psychiatrie en het middelengebruik. In deel drie komt ten slotte een aantal specifieke doelgroepen aan bod, onder wie mensen met een schizofrene psychose en verslaving.

Het is psychiater Marc de Hert die dit laatste hoofdstuk voor zijn rekening neemt. Hij beschrijft in het kort de stoornis schizofrenie, de symptomen, het vóórkomen en het effect op patiënt en familie betekent. Voor psychiatrische patiënten acht de psychiater de programma's in de klinieken voor verslavingszorg overigens te zwaar: "Een behandelklimaat met grote emotionele druk en confrontatie maakt de kans op een psychotische terugval groot."

Drugsgebruik heeft volgens De Hert voor mensen met een psychotische stoornis twee belangrijke effecten: een toename van psychotische symptomen enerzijds en anderzijds 'een voorbijgaande tijdelijke vermindering van andere symptomen'.

Geen excuus

Alhoewel alleen het laatste stukje dus specifiek ingaat op schizofrenie, is ook de rest van het boek het lezen meer dan waard. Zo geeft Dom een goed overzicht van de historische ontwikkeling van de maatschappij. Hij ziet de toenemende complexiteit daarvan als medeoorzaak van groeiende sociale en psychische problematiek in combinatie met verslaving. Wat behandeling en zorg betreft geeft hij sterk de voorkeur aan specialisten met een dubbele deskundigheid. Zowel in de instellingen van psychiatrische als in die van de verslavingshulpverlening. Geen heen en weer schuiven van mensen met een dubbele diagnose, met het gevaar ze af te schuiven.

Geert Dom eindigt zijn bijdragen met 'Tips voor patiënt, familie en hulpverleners'. Zo benadrukt hij het belang van de familie om grenzen te leren stellen. "Het is niet omdat de patiënt lijdt aan een ernstige psychiatrische stoornis of kampt met een ernstig middelenprobleem dat dit hem rechtvaardigt om sociaal onaangepast of gevaarlijk gedrag te vertonen. Agressie, gevaarlijk of crimineel gedrag dient men dus niet te accepteren als uitingen van een ziekte." En verder: "Het niet stellen van grenzen leidt immers vaak tot een steeds verder uit de hand lopen van het moeilijk gedrag. Ook hier geldt dat hoe vroeger men begint met een duidelijke grensstelling hoe beter."

Heel nadrukkelijk erkent hij ook de waardevolle rol van de familie, bijvoorbeeld bij het verzamelen van gegevens voor het stellen van de diagnose. De hulpverlening adviseert hij verder om goede voorlichting te geven. Hij kent het leed van de familie dat aan de uiteindelijke opname is voorafgegaan. Familie die dan zelf aan 'het einde' is. "Het is dan ook erg belangrijk dat men zich als familie bij de eerste contacten door de hulpverlening gesteund en erkend weet. Dat men weet dat alle voorafgaande inspanningen nuttig en nodig waren."

Privacy

Marc Hebbrecht geeft in zijn bijdrage een goed overzicht van psychiatrische stoornissen - zonder de diagnostiek heilig te verklaren: "De persoonsgerichte benadering van de patiënt dreigt door een opleiding die steunt op DSM-diagnostiek teloor te gaan. Een behandeling die gericht is op de persoon zal minder aandacht besteden aan het opzoeken van stoornissen of combinaties van stoornissen, doch zal vooral streven naar een beter begrijpen van de patiënt." Maar wie wel een diagnose wil, hoeft het niet alleen te stellen met hetgeen hij hoort en ziet van de patiënt, constateert Hebbrecht. Hij kan ook informatie inwinnen bij diens sociale omgeving: "verwijzers, familieleden, kennissen, leerkrachten, werkgevers" bijvoorbeeld.

Terwijl veel van zijn collega's direct zouden zwaaien met de bescherming van de privacy, komt in het hele boek van 247 bladzijden het woord 'privacy' niet eens voor. En toch schrijven de auteurs met respect over patiënt én familie. Zou het kunnen zijn dat een respectvolle houding die hang naar een ver doorgevoerde, juridisch afgedekte bescherming van de persoon niet meer nodig maakt?

Alle schrijvers hameren op het vasthouden van hoop, op begrip en sympathie voor patiënt en familie en ook voor de hulpverleners. Mensen die op beide gebieden deskundig moeten zijn, van wie veel eigen initiatief en creativiteit verwacht wordt om met de patiënt een werkrelatie op te kunnen bouwen en die er voor moeten zorgen zelf niet ten onder te gaan.

Het is geen gemakkelijk boek om in een achternamiddag uit te lezen. De geboden informatie is veelzijdig en zal niet snel verouderen. Maar bovenal is het boek een duidelijk statement van bevlogen psychiaters uit de psychotherapeutische hoek die naast het nut van goede medicatie ook aandacht willen blijven schenken aan de persoon van de patiënt met een dubbel probleem.

Liesbeth Gerris en Bert Stavenuiter

'Dubbeldiagnose; als verslaving en psychische problemen samengaan' (G. Dom (red.)) Uitg. EPO, Prijs: f 43,=. ISBN 91 6445 1559

'Dubbel & Dwars; samenwerking in zorg voor dubbele diagnose cliënten' (L. Polstra e.d. (red.)). Uitg. Ambulante Verslavingszorg provincie Groningen. Prijs f 40,= ISBN 90 367 1159 2.