'Dichtbij en toch veraf' over schizofrenie in Vlaandrenland

Verschenen er in Nederland de afgelopen tijd verschillende handzame boekjes over schizofrenie, in België was dat niet het geval. Met de uitgave van het boekje Dichtbij en toch veraf; werkboek voor familieleden van psychotische patiënten heeft een drietal mannen-van-naam een eind gemaakt aan dit kennelijke hiaat. Het is het eerste boekje dat is geschreven in Algemeen Beschaafd Vlaams, een taalgebruik dat overigens geen aanleiding geeft tot inhoudelijke misverstanden. Hooguit tot een glimlach als er bijvoorbeeld 'dichte vrienden' staat waar je 'dikke vrienden' verwacht.

Mensen van wie familie, verwanten of 'dichte' vrienden getroffen worden door schizofrenie. Zo omschrijft Mieke Craeymeersch, voorzitter van zustervereniging Similes, op de achterflap de doelgroep. Het boekje -in totaal 84 bladzijden- is dan ook heel gemakkelijk te lezen. Alle onderwerpen die je verwacht komen ook aan bod en zelfs meer dan dat. Natuurlijk besteedt het auteurstrio aandacht aan de vraag wat schizofrenie is en aan de symptomen, de oorzaak, behandeling, en het leven met schizofrenie. Voor degenen die al heel wat jaartjes meelopen in het schizofreniecircuit is wellicht nieuw dat er ook aandacht is voor het leven en overleven van de familie zelf. Daarnaast benadrukken de auteurs het belang van samenwerking tussen hulpverlening-patiënt-familie. Hoopgevend in dit opzicht zijn hoofdstukjes als 'Je bent belangrijk' en 'Kijk vooruit' die zich niet richten tot de patiënt maar tot de familie.

Bekend toontje

Het is jammer dat de auteurs de geprezen samenwerking zelf niet in de praktijk hebben gebracht door ook een familielid en patiënt in de schrijversgroep op te nemen. Wellicht had het kunnen voorkomen dat de toon hier en daar betuttelend is, bijvoorbeeld waar ze het probleem van de 'overbetrokkenheid' bespreken. Door het hele boekje heen maken ze ook wel erg veel gebruik van de gebiedende wijs: zorg voor jezelf, cijfer jezelf niet weg, doe dit, doe dat of doe dat niet. Het is een toontje dat nog te veel in de hulpverlening is te horen.

Voor de echt kritische lezer zijn er nog wel andere vraagtekens te zetten. Bijvoorbeeld bij de gegeven cijfers. Zo zou 10 tot 15 procent van de mensen met schizofrenie na behandeling volledig herstellen en 'is die na 10 jaar nog steeds psychosevrij'. Dat waag ik te betwijfelen. Genezing komt wel voor na één psychose, maar niet na een zorgvuldige diagnose van schizofrenie. Zonder bronvermelding gaan dit soort gegevens vaak een eigen leven leiden.

Ook de woordkeuze is soms bijzonder. In de paragraaf 'De eerste tekenen' kiezen de auteurs afwisselend voor gebruik van 'hij' en 'zij'. Dat heeft als nadeel dat het op het eerste gezicht lijkt of het ene symptoom alleen bij 'hem' en het andere alleen bij 'haar' voorkomt. Vooral als je op het tweede gezicht ziet dat het beschreven gedrag wel erg rolbevestigend aan man of vrouw lijkt te zijn toegeschreven. Zo kan hij soms adressen of afspraken vergeten, en vergeet zij waar ze iets heeft weggelegd'. De stofdoek misschien?

De juridische informatie en adressen zijn vast zinnig, maar de Nederlandse lezer zal er weinig mee kunnen. De vermelde internetinformatie is echter ronduit onzorgvuldig. De site van psycholoog Mark van der Gaag wordt ten onrechte betiteld als website van de universiteit van Leiden. Bovendien is het de enige Nederlandstalige site die wordt genoemd. De website van Ypsilon en Anoiksis en de Helpdesk Schizofrenie en Psychose ontbreken, terwijl die meer dan 2.000 Nederlandstalige pagina's beslaan.

Alle vraagtekens daargelaten is het boekje desondanks een waardevol middel om in een paar uurtjes de nodige kennis over schizofrenie op te doen.

Liesbeth Gerris

Bert Stavenuiter

Marc De Hert, Geerdt Magiels en Jozef Peuskens: 'Dichtbij en toch veraf; werkboek voor familieleden van psychotische patiënten', uitgeverij EPO VZW, 1999, prijs f 22,=, ISBN 90-6445-160-5.