Boek over gezinsbegeleiding verplichte kost voor alle disciplines

Meestal is het geen sterke start als de auteurs van een boek zelf aankondigen dat hun handleiding "bedoeld is voor psychiaters, psychologen, (sociaal-psychiatrisch) verpleegkundigen, maatschappelijk werkenden en anderen die de zorg voor ouders en hun psychotische kind moeten opzetten en uitvoeren." Elk weldenkend mens kan begrijpen dat het een onmogelijke opgave is om voor al deze disciplines tegelijk een leesbaar, begrijpelijk en toepasbaar boek te maken. Zo niet Peter Dingemans en Margreet de Pater. Met de samenstelling van Gezinsbegeleiding bij psychotische patiënten zetten ze hoog in. En met succes: deze 'aanzet tot transmurale hulpverlening' zoals de ondertitel luidt, maakt hun pretenties meer dan waar.

Wie bij 'gezinsbegeleiding' denkt aan het afwerken van een paar sheets met een half uurtje gelegenheid tot vragen, komt bij dit boek bedrogen uit. Begeleiding impliceert immers tweerichtingsverkeer, steeds opnieuw aftasten en bevragen waar precies behoefte aan is en ondersteuning op alleen die terreinen die ondersteuning behoeven.

Dat is geen gemakkelijke opgave. Het vereist veel ervaring, inzicht in de problematiek en vooral: respect voor, en je verplaatsen in de betrokkenen met wie je werkt. Misschien zit daar wel direct de eerste verdienste van de talrijke auteurs die een bijdrage aan het boek leverden: uit de verhalen spreekt begrip, respect, waardering zelfs voor de familie van de patiënt. Geen belerend toontje, geen klinisch, afstandelijk gezemel, geen pose van verstikkend medelijden ook. En dat is knap.

Geen bureauschrijvers
Ook de voorbeelden en casussen die in het boek zijn beschreven laten zien dat hier geen bureauschrijvers aan het woord zijn, maar mensen uit de praktijk. De herkenning is dan ook groot: "Vaak neemt bij het gezin in crisis een ander dan de ouder de leiding op zich. Opvallend vaak treffen we een broer of zus die een hulpverlenend beroep heeft gekozen. Deze doet dan de deur open, schildert de situatie en waarschuwt ervoor dat vader of moeder gespaard moet worden."

Maar herkenning alleen is niet genoeg als het gaat om een methodische handleiding. De lezer verwacht praktische adviezen, het liefst ook op vlakken waar hij zelf niet meteen aan heeft gedacht. 'Zorg ervoor dat je vertrouwen wint' is dan niet voldoende als je contact wilt krijgen met het kind van een psychotische ouder. 'Zorg ervoor dat je op ooghoogte bent en praat in eerste instantie over alledaagse leuke dingen' is dan al een stuk praktischer. Maar wil je het echt goed doen, dan zal je ook moeten vertellen wat dan 'alledaags en leuk' is voor bijvoorbeeld een kind tot een jaar of 6. En het staat er ook, dat is het aardige: Begin over knuffels of over een programma als Sesamstraat.

Weetjes
Zo wemelt het boek van de weetjes op tal van gebieden. Op medisch vlak ("Seksuele functiestoornissen komen veel voor bij Dipiperon, Melleril, Risperdal en Leponex en zeer weinig bij Imap en Dogmatil"), op therapeutisch vlak ("Soms zie je in de gesprekken dat gezinsleden in psychische nood verkeren. Het is niet de bedoeling dat je daar iets aan doet zonder dat je dat gevraagd wordt") en ook op juridisch vlak ("Voor elk onderdeel van de behandeling is in beginsel telkens opnieuw de toestemming van de patiënt nodig"). Dat maakt het boek ook inderdaad aantrekkelijk voor alle genoemde disciplines.

Niets dan lof dus? Ach, er blijven altijd slakken om zout op te leggen. Dat de bijdrage van Margreet de Pater wat mij betreft nog wel wat eindredactie had kunnen gebruiken. Of dat de bijdrage van Ypsilonlid Guus van den Berghe me juist wél wat belerend in de oren klonk, maar dan naar de hulpverlening. Dat doet echter niets af aan de bijdragen als zodanig of aan het boek als geheel.

Niet alles is te leren uit een boek. Maar het kan wel een aardig begin vormen. Vanaf morgen dus verplichte kost in elke psychiatrie-opleiding.

Bert Stavenuiter

'Gezinsbegeleiding bij psychotische patienten' (P. Dingemans, M. de Pater-Zijlstra), uitg. Bohn Stafleu Van Loghum, ISBN 90-313-2166-4. 182 pagina's. Prijs: f 39,95.