Handboek Bemoeizorg is nuttige en noodzakelijke leidraad

Als er met één vorm van zorg de afgelopen jaren is gepionierd, dan is het met bemoeizorg. Sinds spv'er Henrie Henselmans in '93 het begrip in Nederland introduceerde hebben zich steeds meer instellingen op deze moeilijke vorm van zorg toegelegd. Want moeilijk is het en overal zitten valkuilen. Een van de mooiste uitgaven van de laatste tijd is daarom Je gaf niet thuis, het Handboek Bemoeizorg van het bemoeizorgproject in Nijmegen. Drie jaar lang heeft de projectgroep al doende geleerd. Eerst op experimentele basis, maar door intervisiegesprekken onderling gaandeweg steeds systematischer. Anderen kunnen daar nu hun voordeel mee doen.

Bemoeizorg is meer vraaggericht dan de term suggereert, constateert de projectgroep achterin het handboek. De intentie is die zorg te verlenen die de patiënt nodig heeft. Vaak zullen het anderen zijn die bepalen wat goed voor hem is, omdat de patiënt zelf dat niet kan. Acceptatie door de patiënt van de geboden zorg is daarmee een belangrijk doel van de bemoeizorg. Het betekent dat de hulpverlener extra aandacht moet hebben voor zijn perspectief. Hij moet "weten aan te sluiten bij de soms bizarre leefwereld van de cliënt", "de betekenis kennen van psychiatrische symptomen en klachten kennen", "betrokkenheid uitstralen" en de patiënt "als het ware laten verlangen naar het volgende contact".

Om dat te bereiken zal de hulpverlener met grote regelmaat van rol moeten wisselen. Soms is hij onderwijzer of ouder, dan weer onderhandelaar of diplomaat. Of koopman, zoekend naar gemeenschappelijke raakvlakken en discussies vermijdend over controversiële onderwerpen.

Bemoeizorg heeft pas goed kans van slagen als alle mogelijke instellingen en personen intensief met elkaar samenwerken. Niet alleen de instellingen in de GGZ (zoals in Nijmegen PCN, RIAGG en RIBW), maar ook bijvoorbeeld de sociale diensten, woningcorporaties en politie. Hierdoor komen bemoeizorgklanten sneller in het vizier, is er meer informatie beschikbaar en kan er adequater hulp worden geboden. Maar het voorkomt ook verkeerde doorverwijzing. Mevrouw Arends van een sociale dienst krijgt dan ook nog dezelfde dag te horen of de cliënt die ze aanmeldde, door het team zal worden bezocht.

Behalve aandacht voor de patiënt zelf is het minstens zo belangrijk dat de omgeving erbij wordt betrokken. Het 'netwerk' moet zo stevig zijn, dat de patiënt niet afhankelijk blijft van de hulpverlening. Dat betekent praten met de familie of die het nog wel aankan. Het betekent ook investeren: steeds opnieuw praten met de pensionhoudster tot ze ziet dat deze bewoner geen lastige klant is, maar iemand die soms hulp nodig heeft. Haar hulp.

De beschreven casussen, de kadertjes met tips, maar ook de gedetailleerde beschrijving van de gehanteerde werkwijze - samen vormen ze een nuttige en handzame leidraad hoe bemoeizorg kan worden opgezet. Een noodzakelijk boekje ook, omdat nog altijd veel regio's verstoken zijn van deze vorm van zorg. De cijfers in het boekje lijken aan te tonen dat de Nijmeegse bemoeizorg werkt. Maar cijfers zeggen niks. Het is de enthousiaste en betrokken toon in het boekje die doet vermoeden dat het echt goed zit daar in de oude Karelstad.

Bert Stavenuiter

Harry Hendrikx (eindred.): 'Je gaf niet thuis'; handboek bemoeizorg. Uitgave: RIAGG Nijmegen, met financiële steun van de Schizofrenie Stichting Nederland. ISBN 90-9011805-5. Prijs: € 11,35. Te bestellen bij de GGz Nijmegen, afdeling inkoop of secretariaat facilitaire zaken, (024) 3283265 of 3283266 of via een briefje naar Postbus 7049, 6503 GM Nijmegen.