Teddiewolk op raakvlak van fantasie en werkelijkheid

"Ik heb het weer gezien. De laatste tijd zie ik het steeds vaker, nu bijna elke dag, maar ik durf er niet over te praten. Met niemand..." Dat is de opening van het boekje Teddiewolk, geschreven door Tim Gladdines. Of nee, eigenlijk is het geen boek. Het is een schrift; het is het geheime dagboek van Ingeborg. Negen jaar is ze, als ze voor het eerst kennismaakt met die dinges. 'Teddiewolk' noemt ze hem en hij is haar beste vriend. Denkt ze.

Dingen zien die anderen niet zien. Dat overkomt ook Ingeborg als ze op een middag met andere kinderen buitenspeelt. Ze hinkelde op te tegels (als je op de randjes komt, dan ben je dood). Opeens renden alle andere kinderen weg omdat ze vonden dat Ingeborg dood was en daar moesten ze om lachen. En net op dat moment hing het daar, boven een muurtje. Een rode, zachte en pluizige wolk die achter haar aan slingert als Ingeborg naar huis rent.

In de prachtige directe stijl die onmiskenbaar hoort bij een kinderboek vertelt auteur Gladdines hoe Ingeborg al snel vriendjes wordt met 'Teddiewolk'. Hij lacht om haar als ze stiekem scheetjes laat op de achterbank van de auto en later in de kamer trekt hij gekke bekken en steekt achter de moeder van Ingeborg zijn tong uit. En als het regent, verandert hij zichzelf in een paraplu om te voorkomen dat Ingeborg nat wordt.

Teddiewolk is het geheimpje van Ingeborg. Ze houdt haar mond als moeder ontdekt dat de zak drop weg is die Ingeborg aan Teddiewolk heeft gegeven. En ook op school mag niemand het weten.

Maar langzaamaan wordt het toch minder leuk met Teddiewolk. Hij gaat stinken, duwt Ingeborg als ze over straat loopt waardoor ze bijna een ongeluk krijgt en haalt vervelende dingen uit waar Ingeborg de schuld van krijgt. Het loopt uit de hand als Ingeborg in plaats van Teddiewolk bijna zichzelf in de fik steekt.

De opluchting is groot als Ingeborg eindelijk de moed heeft om hem aan papa en mama te verraden. Maar die geloven haar niet. Ze denken dat Ingeborg Teddiewolk heeft verzonnen. Teleurgesteld verlaat Ingeborg het huis. Rugzak mee, zonnebril en oude muts als vermomming. Alleen het schrift laat ze achter, als bewijs dat Teddiewolk echt heeft bestaan. In de laatste illustratie zien we hoe Ingeborg wegloopt, terwijl de rode wolk nog net onder haar muts vandaankomt.

Zonder dat doel te hebben gehad, is Teddiewolk een haast beangstigend herkenbaar boek geworden voor mensen die met schizofrenie te maken hebben. Beangstigend vooral vanwege het onbevredigende einde, dat voor een kinderboek zeer ongebruikelijk is. "Ik kon niet anders", verklaart auteur Gladdines desgevraagd. "Het boek is bij mij ontstaan op dezelfde wijze waarop Teddiewolk bij Ingeborg opkomt. Je gaat fantaseren of 'het' kan praten en wat het gaat doen. En op het moment dat het steeds dwingender gaat worden, kan je niet meer terug. Ik kon niet gaan verdoezelen dat het heel erg is. Het zou voormij onbevredigend zijn geweest als Ingeborg plotseling met een zwaard de wolk had doodgestoken of iets dergelijks."

Tot zijn verbazing lukt het kinderen van 9 heel goed om Teddiewolk te blijven zien als een fantasiefiguur. "Dan zeggen ze dat ze het een 'heel erg leuk' boek vinden. Nee, niet eng. Terwijl veel volwassenen het niet durven voor te lezen. Kennelijk is het voor hen bedreigender dan voor de kinderen van die leeftijd."

Gladdines realiseerde zich pas achteraf hoe dicht hij aanzat tegen de belevingswereld van mensen met een psychose. "Je weet uit de krant iets over stemmen horen en psychoses, maar ik ben geen kenner op dit gebied. Mijn uitgever vond het ook het minst belichte gedeelte in het boek. Ik neem aan dat er bij zo'n Ingeborg een heel apparaat in werking zou worden gezet om haar op te sporen en dat ze daarna behandeld zou worden."

Door dit goede einde in het boek zelf achterwege te laten, zullen maar weinig leden van Ypsilon het boekje met bevrediging lezen. Ondanks de treffende problematiek. Ondanks de vlotgeschreven tekst. En ondanks de indringende illustraties. Een uitzondering vormen wellicht de (jonge) kinderen van schizofrene ouders. Want voor hen is het geen fantasie, maar werkelijkheid.

Bert Stavenuiter

Teddiewolk (T. Gladdines, met illustraties van A. Jetten), Houten 1996. ISBN 90-269-8867-2. Prijs: f 24,90.