’Een gek in de Vrolikstraat’

Waardevol met hier en daar een uitglijder

De titel van het boek suggereert ten onrechte dat het handelt over wat Schaepman gemakshalve ’gekken’ noemt. De ondertitel ’de onaanraakbaren van Nederland’ komt dichter bij de inhoud van het boek. Al op de tweede pagina van het boek staat een opsomming van de onaanraakbaren die Schaepman op het oog heeft. Onderscheiden worden: gevaarlijke psychotici, demente bejaarden, agressieve querulanten, daklozen, zielige zonderlingen om er verder in zijn boek ook nog de alcoholisten en junkies aan toe te voegen.
Schaepman behandelt vervolgens elke categorie mensen aan de hand van een voorval, dat telkens gevolgd wordt door commentaren en meningen van deskundigen. Hij beschrijft met grote betrokkenheid schrijnende voorbeelden en het onvermogen van de diverse hulpverlenende instanties.
Zoals het verhaal van Joel Rodriguez, die Schaepman ontmoet tijdens een bezoek aan de Foba, ’een toren in de Bijlmerbajes waar de ernstigste van alle toch al erge gevallen terechtkomen’. "Ik ontmoet hem in de crearuimte. Met vetkrijt heeft hij drie mannen op een vel papier geschetst, ze zitten rond een tafel met daarop kaas en een fles wijn. ’Dat ben ik’ zegt Joel en wijst op een van de figuurtjes die hij heeft getekend. En die man tegenover je? ’Die heb ik doodgemaakt.’ Waarom? ’Ik was kunstenaar, ik heb VWO gedaan, en MAVO. Hier en daar nog wat geleerd. Niks afgemaakt. En toen heb ik die trambestuurder neergestoken.’ Wat teken je nu? ’Balletjes. Rode en grijze balletjes. En sterren.’
(...) Gevangenis is voor Joel een hel. Hij is overgeplaatst uit het Huis van Bewaring in maastricht. Daar zat hij weken achter elkaar in een isoleercel, iedereen is bang voor hem. Hij is een straf voor zichzelf en zijn omgeving. Chronisch psychotisch. Dit is de zevende keer dat hij is opgepakt."
Als grote boosdoeners om de problemen op een adequatere wijze te kunnen aanpakken worden genoemd de bezuinigingen in de GGZ, de botsing van disciplines resulterend in afschuiving van verantwoordelijkheden (is de RIAGG of justitie verantwoordelijk?) en het langs elkaar heen werken van de diverse instanties.
"Psycholoog Hans Weijns: ’In feite wil de politie geen advies van de RIAGG, maar hulp. Een agent wil dat ik hem van eenlastige gek verlos. Maar dat kan ik vaak niet, omdat er geen reden voor opname is. Dus zegt zo’n politieman: Daar heb je weer zo’n psychiatertje, die dokter is nog gekker dan de pati�nt zelf, wat schiet ik d��r nou mee op?’"
Waarschijnlijk om een zo groot mogelijk terrein te bestrijken heeft Schaepman gemeend een zo breed mogelijk aanbod van problematisch gedrag aan te bieden. Als belangenbehartiger van schizofrene en psychotische mensen stuit het mij echter tegen de borst dat niet ��n maal in het boek melding wordt gemaakt van het feit dat als we het over ’gekken’ hebben, we het hebben over ernstig zieke, ge�nvalideerde mensen. Mensen die regelrecht zorg, in wat voor vorm dan ook, onthouden wordt. Grote moeite heb ik met het feit dat schizofrenen en psychotici in ��n adem met criminelen worden genoemd (pagina 38 een verder). Ronduit stuitend vind ik zinsneden als "een grote groep zwak begaafde gestoorde paria’s" (pagina 9). Op dit soort uitglijders na is het een waardevolle poging dit groot maatschappelijk probleem in een bredere context te plaatsen en het aan een groter publiek kenbaar te maken.

Kiki Kastelein

Een gek in de Vrolikstraat; de onaanraakbaren van Nederland (Kees Schaepman). Van Gennep, Amsterdam 1994. ISBN 90–5515–030–4. Prijs: fl 19,50.