Van maatjes tot vrienden

'Onder Vrienden' – Sonja van Rooijen e.a.

In het streven naar vermaatschappelijking van mensen met psychiatrische problemen wordt één aspect vaak vergeten. Voor mensen zonder vaste relatie kan het leven heel eenzaam worden. Vaak is de oude vrienden- en kennissenkring uiteengevallen en komen alleen nog familieleden langs. Soms als vriend maar vaker om te zien of alles nog wel goed gaat. De beperkingen bemoeilijken het leggen van sociale contacten. Ook schaamte over het levensverhaal en gebrek aan financiële mogelijkheden weerhouden mensen om er zelf op uit te trekken. In zo'n geval kan een vrijwilliger van de vriendendienst als tijdelijk maatje een helpende hand op weg naar buiten bieden.

Op initiatief en onder redactie van het Trimbos-instituut en in samenwerking met de Stichting Vriendendiensten Nederland werd onlangs het boek 'Onder Vrienden' gepresenteerd. Onder de bezielende begeleiding van Sonja van Rooijen, coördinator van het project bij het Trimbos hebben elf journalisten hun ervaringen als tijdelijk maatje van een (ex-)psychiatrische patiënt opgetekend.

Het is een fraai boek. Stevig gekaft, goed ingedeeld en geïllustreerd. Goed geredigeerd. Een mooi, maar vooral interessant geschenk om bijvoorbeeld te geven aan sprekers op bijeenkomsten, symposia en landelijke dagen. Of zomaar als blijk van dank voor een hulpverlener die met hart en verstand ons door dik en dun bijstaat.

Op de achterflap staat: "Het is bedoeld om nieuwe vrijwilligers enthousiast te maken voor vriendendiensten, maar zal voor vele anderen, betrokken bij vriendendiensten en maatjesprojecten een feest van herkenning zijn." De uitgave is ook een feest voor het oog.

De verhalen staan los van elkaar. De vrijwilligers zijn zowel mannen als vrouwen. Maar al lezende vallen er toch een paar rode draden te ontdekken: Bijna alle vrijwilligers hebben moeite met de dubbelrol waarin zij verkeren door niet alleen maatje te worden, het vertrouwen te winnen van iemand met psychische beperkingen maar ook hun ervaringen daarmee op te moeten schrijven voor een gezamenlijke publicatie. Ze voelen dat als niet eerlijk, ofschoon de ander van tevoren op de hoogte is gesteld en het ermee eens is.

Een andere draad is de afspraak: de relatie is maar tijdelijk, maar voor een jaar. Daar kunnen de meesten zich niet aan houden: het maatjes-zijn wordt voortgezet onder de noemer vriendschap. De regels die de vriendendiensten hanteren worden niet opgesomd. Sommige diensten houden maandelijkse bijeenkomsten waarin de vrijwilligers van de regio hun ervaringen kunnen uitwisselen. Er is supervisie. Er kunnen cursussen gevolgd worden. Jarigen krijgen een kaartje. Er is voorlichting over de diverse psychiatrische aandoeningen. En heel belangrijk is het dringende algemene advies: "Ga niet de hulpverlener spelen. Het gaat om ontspanning."

Dienstbaar maar niet gedienstig

Elk verhaal is een wereld apart. Sommige schrijvers ontdekken gaandeweg dat zij niet zo heel veel verschillen van hun maatjes. Een van hen heeft dezelfde psychische beperkingen en voelt zich meer en meer een lotgenoot. Behalve één zijn alle verhalen met veel begrip en medegevoel voor het maatje geschreven. Dienstbaar maar niet gedienstig aan de ander. Dat ene verhaal staat stijf van de egotripperij. Jammer.

Het laatste verhaal is geschreven door een filosoof . Hij schrijft wel met veel gevoel voor zijn maatje maar maakt er ook een ingewikkeld opstel van over de verschillende betekenissen van vriendschap en diensten. Hij eindigt zijn intellectuele betoog weer heel verrassend met een paar inspirerende regels van de dichter Leo Vroman:

"Wie met het hoofd zijn vrienden maakt

blijft ver rondom het hart spiernaakt."

Liesbeth Gerris – egerris@nieuwsbank.nl

“Onder Vrienden”, redactie S. van Rooijen, ISBN 9052534918, te bestellen bij het Trimbos Instituut:, www.trimbos.nl/producten of (030) 2971100, email:bestel@trimbos.nl, prijs € 18,50.