Een stevig ego-document

‘Mijn ingrijpende ziekte psychotisch zijn, En zo ga ik verder - Fiona de Jong

Bijzonder aan het boek van Fiona de Jong is de robuuste vormgeving. Die maakt het geschikt voor mensen die niet zo gemakkelijk lezen. Fiona heeft door psychotische verschijnselen zelf vaak moeite met lezen. Daarom heeft ze het boek met korte zinnetjes en eenvoudige woorden geschreven. Er is een groot lettertype gebruikt en tegenover elke bedrukte pagina staat een lege. Zo wordt de lezer zo min mogelijk afgeleid. Ook mensen die verward zijn kunnen het daardoor lezen. Zij zullen er veel in herkennen, want Fiona is een lotgenote.

Het boek trekt Fiona’s leven langs, de gebeurtenissen zoals ze haar overkwamen.

Ze is geboren in 1975. Als ze zes jaar oud is wordt het duidelijk dat er iets met haar aan de hand is. Fiona vertelt het verhaal van haar leven vanaf dat moment tot nu. Het is een lange weg van vallen en opstaan. Ze maakt diverse psychoses door en beschrijft hoe ze die beleeft en hoe ingrijpend die haar leven beïnvloeden. Het verhaal valt uiteen in twee delen. In het eerste deel gaat Fiona, zeer herkenbaar, van de ene hulpverleningsinstantie naar de andere.

In het tweede deel is ze volwassen. Ze woont eerst beschermd en later zelfstandig met enige begeleiding. Ze komt in de werkgroep ‘Herstel en rehabilatie’ voor en door cliënten van de Stichting Beschermde woonvormen Utrecht (SBWU). Deze werkgroep geeft veel onderlinge steun. Fiona’s zelfvertrouwen groeit. Als ze opnieuw psychotisch wordt is het vakantie. De hulpverlening is onbereikbaar en het is de werkgroep die steunt en ingrijpt. Zij bellen de woningbegeleider en gaan mee naar de huisarts. Er volgt een opname. Het gaat langzaam weer beter.

Fiona komt bij haar moeder op bezoek. Deze kijkt niet blij. Als Fiona vraagt wat er is beginnen beiden te huilen. Het afdelingshoofd heeft gezegd dat moeder “afstand van haar dochter moet nemen”. Fiona is boos. Zij praten er over en het komt weer goed tussen hen.

Dit vind ik als moeder erg herkenbaar. Hier is door een hulpverlener iets heel ingrijpends en belangrijks gezegd, maar noch de moeder, noch Fiona begrijpen het. De woorden “overbetrokkenheid” en “u moet afstand nemen” of “u moet uw kind loslaten” komen altijd hard aan. Ze worden vaak gezegd zonder dat de hulpverlener uitlegt wat hij of zij er precies mee bedoelt. Of waarom het nodig is. “Het is beter voor u en voor uw kind” is een te vage reden. Er wordt ook vaak niet bij gezegd dat dit loslaten een proces is dat tijd vergt en dat er geen vaste regels voor zijn. Zoiets is extra gecompliceerd, juist omdat het een ziek familielid betreft. Daardoor voelt het als kritiek en kan de aangesprokene er weinig mee. Hij of zij begrijpt niet waaruit blijkt dat zijn of haar betrokkenheid óverbetrokkenheid zou zijn. En ook niet hóe je afstand van iemand neemt of iemand loslaat. Fiona en haar moeder snapten er blijkbaar ook niet veel van. Maar ze raakten er beiden wel van overstuur.

Een eye-opener voor mij was hoe zwaar het voor Fiona is om lichamelijk en geestelijk weer ‘terug’ te komen uit een psychose en hoeveel ontzettend veel tijd dat vergt. Het is bijna alsof ze uit een coma komt.

Fiona werd op eigen verzoek geïsoleerd om rust te krijgen, dus ter zelfbescherming. Een interessant gegeven nu dwang en drang zo in het nieuws zijn. Het is mijn indruk dat mensen meestal juist geïsoleerd worden om anderen tegen hen te beschermen. Fiona ervoer isolatie in ieder geval niet als straf.

Fiona’s opmerkelijke mate van ziektebesef, haar pogingen met haar ziekte te leren leven en te ontdekken wat ze wel kan, raakten me diep. Ze leert de regie van haar leven wat beter in eigen hand te nemen, de dingen overkomen haar nu minder. Het is een opsteker te horen dat de zelfhulpgroep van de SBWU haar in dat proces zo tot steun is. En ik hoop dan ook van harte dat dit initiatief veel navolging zal vinden.

Niet alleen voor psychotische mensen, maar ook voor anderen die om welke reden dan ook moeite met lezen hebben is dit fraai uitgegeven boek, met mooi papier en harde kaft geschikt. Dit maakt deze uitgave extra waardevol, want voor deze mensen bestaan er weinig of geen boeken over schizofrenie. Ik denk bijvoorbeeld aan mensen met een beperkte woordenschat zoals doofgeborenen, maar ook aan allochtonen met weinig opleiding en anderen met leesmoeilijkheden. Voor hen en voor iedere andere geïnteresseerde is het boek een aanrader.

Ida Bruggeman

‘Mijn ingrijpende ziekte psychotisch zijn. En zo ga ik verder’, Fiona de Jong, uitgave van SBWU (Stichting Beschermde woonvormen Utrecht) 2003, ISBN 90-5253-462-4. Prijs: € 10.- (+ € 3.- verzendkosten).

Te bestellen bij Steunpunt GGZ Utrecht, (liefst) per e-mail: steunpunt@ggzutrecht.nl, (030) 2369320 (tel.) of (030) 2231850 (fax).

Ida Bruggeman is contactpersoon voor Ypsilon in de regio Utrecht.